WEB SITE NEWS »

Danilo Bata Stojković

Danilo Bata Stojković (Beograd, 11. avgust 1934. — Beograd, 16. mart 2002.) je bio jedan od najpoznatijih srpskih pozorišnih, televizijskih i filmskih glumaca. Svojim brojnim komičnim ulogama „malog čoveka koji se bori protiv sistema“ stekao je veliku popularnost na teritoriji bivše Jugoslavije. Glumačku karijeru započeo je u Jugoslovenskom dramskom pozorištu (1959), a 1962. postao je stalni član ansambla Ateljea 212. Publika ga je posebno zavolela u ”Zezdara teatru”, u ulogama koje je Dušan Kovačević pisao za njega. Prvi put na scenu JDP izašao je 1956. godine i igrao slugu u “Magbetu”, a godinu dana kasnije pojavio se kao agent u predstavi “Troje” na sceni Ateljea 212.Jedan od presudnih trenutaka u karijeri Bate Stojkovića je bila predstava iz 1953. godine, na Pašinom brdu u kojoj je igrao u Čehovljevoj predstavi “Krčma na glavnom drumu”. U publici je bio i Dobrica Milutinović, koji je nakon predstave prišao Bati i uzbuđeno mu rekao: “Ti si, sine, još u majčinoj utrobi postao glumac.” Bilo je to veliko ohrabrenje za mladog Batu. Ipak, presudni uticaj na njega imali su drugi. Na Akademiju ga je primio Tomislav Tanhofer, a diplomirao je kod Josipa Kulundžića 1959. godine, ulogom Đorđa Crnojevića iz Jakšićeve “Jelisavete” i Kapetana vatrogasca iz “Ćelave pevačice”. Filmsku karijeru je započeo ulogom u filmu „Izdajnik“ iz 1964. Usledio je niz televizijskih i manjih filmskih uloga, a najvažnije su bile uloge u filmovima „Majstor i Margarita“ (1972), „Čuvar plaže u ziskom periodu“ (1976) i Pas koji je voleo vozove (1977). Takođe je i igrao oca jednog od likova u seriji „Grlom u jagode“. Poznat je i po ulozi malog antagoniste u filmu Gorana Markovića „Nacionalna klasa“ (1979). Stojković je neke od svojih najboljih uloga imao radeći sa rediteljem Slobodanom Šijanom, a koji je bio najuspešniji kada je radio sa scenarijima Dušana Kovačevića. Šijan, koji je prethodno radio sa Stojkovićem u nekoliko televizijskih produkcija, je debitovao na velikom platnu filmom „Ko to tamo peva“ (1980), komedijom smeštenom pred početak Drugog svetskog rata u ondašnjoj Jugoslaviji. Od uloga ostalih glumaca u filmu, Stojković se isticao ulogom putnika germanofila. „Ko to tamo peva“ je bio veliki kritički i komercijalni uspeh i osvojio je dve nagrade na filmskom festivalu u Montrealu. Stojković se pojavio u ulozi alkoholičara u filmu „Poseban tretman“ Gorana Paskaljevića, a zatim je ponovo radio sa Šijanom u komediji „Maratonci trče počasni krug“. Film, koji priča o porodici grobara u sukobu sa porodicom lokalnih pljačkaša, je bio još jedan uspeh za Stojkovića i Šijana i zadržao je kultni status do današnjih dana. Nakon nekoliko manjih uloga, od kojih se izdvaja uloga direktora škole u filmu „Idemo dalje“, Stojković je glumio u tri filma u kojima je tumačio likove koji su bila satira na komunističke ideale „partijskog čoveka“ ili „marksističkog revolucionara“. Prva u nizu je bila uloga Babija Pupuške u Šijanovom filmu „Kako sam sistematski uništen od idiota“ (1983), u kome se radi o čoveku koji kreće u traganje za srodnom dušom nakon što je čuo, za njega šokirajuću, vest o ubistvu Če Gevare. Počev od ovog filma, Stojković se usavršio u tumačenju uloga sa „očinskom figurom“, pa je imao još jednu sjajnu ulogu u filmu „Varljivo leto ‘68“, Gorana Paskaljevića. Stojković je glumio strogog oca marksistu, koji nije mogao da podnese da se događaji iz 1968. odvijaju pred njegovim očima. Ujedinjujući svoj talenat sa talentom Dušana Kovačevića, Bata Stojković je 1984. godine izveo po mnogima svoju najbolju ulogu u filmu „Balkanski špijun“, kojeg su režirali zajedno Božidar Nikolić i Dušan Kovačević. U ovom filmu, Stojković je glumio Iliju Čvorovića – bivšeg, sada pritajenog, staljinistu koji je zbog toga proveo godine u zatvoru i sada boluje od paranoje i vidi špijune svuda oko sebe. Petog februara 2002. godine, iako već teško bolestan, Danilo Bata Stojković igrao je Lupusa u Ateljeu 212, u jubilarnoj, 300. „Korespodenciji” (Mihizova dramatizacija dela Borislava Pekića u režiji Arsenija Jovanovića).  Desetak dana nakon toga, na molbu mladih glumaca iz Slovenije došao je i u Zvezdara teatar da odigra „Profesionalca“ Dušana Kovačevića. Posle predstava ostao je u kratkom razgovoru sa gostima. To su bili poslednji nastupi jednog od najcenjenijih srpskih glumaca. U prepunoj sali Zvezdara teatra 20. marta iste godine je održana komemoracija povodom smrti Bate Stojkovića. U prvom redu, pored supruge Olge, sedele su njegove kolege — Ljuba Tadić, Ružica Sokić, Bora Todorović, Petar Božović, Mira Banjac, Neda Arnerić i drugi. Tom prilikom Dušan Kovačević je rekao: „Ne znam da li je iko voleo pozorište kao Bata. Pred početak svake predstave ulazio je u garderobu maksimalno doteran, sa pažljivo odabranom kravatom. Govorio je: »Dobro veče deco, za vas sam se uredio, svaka predstava je za mene praznik i ja joj na ovaj način odajem počast.«“ U ime Jugoslovenskog dramskog pozorišta, od Bate se oprostila njegova koleginica Branka Petrić, a komemoraciji su prisustvovali i Zoran Živković, tada savezni ministar unutrašnjih poslova, akademici Matija Bećković i Dragoslav Mihajlović i brojni glumci. Telegrame saučešća poslali su i Vojislav Koštunica, predsednik SRJ, i Zoran Đinđić, republički premijer. Bata Stojković je kremiran na Novom groblju u Beogradu, a poslednje reči uputio mu je ponovo njegov „lični pisac“ Dušan Kovačević: „Dragi Bato, danima pokušavam da ti kažem nešto nalik na oproštaj, a da se ti ne namrštiš ili nasmeješ. Beograd je imao velikih glumaca, ali nikada nekoga kao što si ti. Prošao si našom scenom kao oluja. Našim prijateljima koji te čekaju reci da smo bolje nego što jesmo…“

FILMOVI-izbor

Ko to tamo peva, 1980

Get the Flash Player to see this content.

Maratoci trče počasni krug, 1982

Get the Flash Player to see this content.

Kako sam sistematski uništen od idota,1983

Get the Flash Player to see this content.

Varljivo leto 68, 1984

Get the Flash Player to see this content.


Balkanski špijun, 1984

Get the Flash Player to see this content.

Moj najdojmljiviji “fizički” kontakt s glumačkom veličinom, s vehementnošću i temeljnošću glumačke maestralnosti Danila Bate Stojkovića odigrao se u malom i zagušljivom Teatru u podrumu beogradskog Ateljea 212, prije možda i svih petnaestak godina: Bata je igrao šefa pivare u Audijenciji Vaclava Havela; uloga je zahtijevala ispijanje ogromne količine piva – mislim da nije moglo biti manje od sedam-osam, ili svih desetak “zidarskih” flaša – tokom odvijanja ne baš dugačke predstave.  Bata bi povremeno odlazio da se olakša, a onda bi otvarao novu flašu, nutkajući Petra Kralja i temeljito meračeći, očajničkom halapljivošću Izgubljenog Čovjeka, beznačajnog provincijskog šrafića u mehanizmu okupirane totalitarne države, čovjeka koji isijava svoju gotovo metafizičku muku “iznojavajući” je i s tim galonima piva koji su prolazili kroz njegovo zamašno tijelo kao kroz kakav protočni bojler. Nekakav idiot u redu iza mene stao se kliberiti i govoriti svojoj pratilji kako u flaši sigurno nije pivo, nego to Bata pije vodu, neće njega, idiota, neko raditi na te fore… Nesrećnica mu je tiho prosiktala da je kreten i da je puno teže popiti toliko vode nego piva; vjerujem da je ostavila morona čim su izašli iz Ateljea. Veličina jednog glumca ne mjeri se, dakako, ovim “kaskaderskim” poduhvatima; oni, međutim, govore nešto o onoj istinskoj posvećenosti, onoj od koje gledaoca prolaze srsi, i koja razlikuje Glumca od nacerenog cirkusanta ili nadobudnog recitatora. Otuda takav, dakle Majstor a ne Slučajni Prolaznik, vrlo rijetko ili nikada ne može, u ovim ili onim “vunenim vremenima”, kada se svakovrsni skotluk nakoti preko svake mjere, podleći kojekakvim Vođama, ideološko-parapatriotskim naracijama, budnicama i davorijama: to je posao za one koji su se oduvijek dokazivali deklamovanjem na “naprednim” manifestacijama.  Danilo Bata Stojković spadao je u onu najrjeđu vrstu glumaca, onih koji su – tako blagotvorno “staromodno” – s pravom vjerovali da je to što rade uistinu umjetnost, sa svim slastima i odgovornostima koje iz toga proishode. Ovo, pak, ne znači da je patio od glumačke i ljudske pretencioznosti, mada oni koji ga poznaju, kažu, s ljubavlju, da je bio dirljivo, djetinjasto sujetan.  Bata nije spadao u one “zeligovske” egzibicioniste, Ljude Bez Lica koji su fascinirali svojom volšebnom “moći transformacije”, izdašnim repertoarom “bouvijevskih” kerefeka; daleko od toga, Stojković je bio od onih zajebanih tipova – kao Pavle Vujisić ili Lino Ventura, naprimjer – čiji je umjetnički i ljudski personality dominirao scenom ili filmskim kadrom, a oni su svaku svoju ulogu prilagođavali sebi, isijavajući onu istu energiju harizme, a da se njihov rad ipak nije mogao, u bilo kojem pežorativnom značenju, nazvati manirističkim. Zato nije čudo da je Danilo Stojković ostvario impresivan skor filmskih i pozorišnih uloga, a da ipak nikada ne zapadne u estradizaciju ili krčmljenje vlastitog umijeća, bazirano na pukoj eksploataciji dostignutih zanatskih standarda i garnirano ponekim priručnim trikom za opseniti prostotu i maznuti koju DM-stoju nabrzaka.  On, naprosto, nije bio čovjek iz te priče, i zato su ga u nekim periodima uloge zaobilazile (isto koliko i on njih): njemu se, uostalom, nikuda nije žurilo, pošto je bio ostvario već “isuviše” kreacija koje traju i trajaće dokle god žive nekolike južnoslovenske generacije, od onih koje je portretirao jer ih je najbolje poznavao, do onih koje su odrastale uz njega kao jedno od plemenitih “opštih mjesta” jednog prije svega filmofilskog “sentimentalnog vaspitanja”.  Ono u čemu je Bata valjda, ipak, bio najjači i nezamjenjiv bilo je njegovo bespoštedno, a odnekud ipak tako utješno “insajdersko” portretiranje tužnih, malograđanskih pater familiasa balkanskog dvadesetog vijeka, svih tih mrgodno-brkatih Žrtava Istorije, konformista koliko i zanesenjaka, vječitih vjernika svake “spasiteljske” ideologije čiji odbljesci nekako nabasaju u naš svračji zakutak: od Ilije Čvorovića do Luke Labana, ili onog brižnog oca u Varljivom letu 1968, Stojkovićevi su “očinski” likovi bili slika i prilika onog izmičućeg patrijarhalnog autoriteta, posljednji mohikanci jedne fosilizovane kulturne paradigme na njenom zalasku.  Na drugoj strani, Stojković je briljirao i kao “čist” komičar, ne izlazeći ni tu izvan domena svog “filozofskog” promišljanja pomjerenosti, opasne i zloslutne “naherenosti” ljudi, vremena i svijeta, bilo kao jedan od Topalovića u Kovačević-Šijanovim Maratoncima, kao “germanofil” i nesuđeni kvisling u Ko to tamo peva (Bože, na šta bi ličilo ono najbolje u djelu Dušana Kovačevića bez ovog čovjeka?!), ili kao jurodivi postšezdesetosmaški luzer u potcijenjenom Šijanovom filmu Kako sam sistematski uništen od idiota, etc.: spisak značajnih uloga daleko je duži od ovog prigodnog nabrajanja najkarakterističnijih toposa jednog moćnog glumačkog opusa. Danilo Bata Stojković jedna je – ovdje namjerno izbjegavam upotrebu perfekta – od značajnih kulturnih ikona jednog vremena i jedne “potkontinentalne” civilizacije koja nije iščezla zajedno sa državom koja ju je, kao, otjelotvoravala, a koja je te civilizacije zapravo bila nedostojna. Zato je i on među onima probranima koji su nadživjeli lokalni Sumrak Bogova: patuljci ionako pojma nemaju, a Veliki traju dokle god ima onih koji umiju i imaju čime da ih vide, čuju i prepoznaju.   Teofil Pančić